Zajmowany som cytał komentar (Wernera Meškanka) w slědnem wudaśu Nowego Casnika. Wón jo skjarźył na problemy našogo casa: škódne emisije, wójna, wuklukuwanje zemje. „Take se demokratiju a lichotu źe pśedstajili njejsmy, ako smy 1990 socializm DDR dali pśeměniś zasej na kapitalizm“, wón jo tam pisał.
A som sebje pšašał, jo DDR w toś tom nastupanju napšawdu lěpša była nježli źinsajšny kapitalizm?
Zawěsće nic: Brunica, chemijowe kombinaty, zanjeroźone rěki, znicone krajiny – DDR jo słušała k nejgóršym statam Europy. Militarizacija jo se zachopiła južo w źiśowni, ja som tam teke z małymi pancerami grał. Mě se zda, njesmjejomy se pšašaś, jo było pjerwjej lěpjej abo jo źinsajšny swět perfektny. Ale skerjej, kak móžomy źinsa, za wšyknych, swět pólěpšyś? Slědk glědaś na zakopowane systemy naš njepomagajo.
A cogodla jo notne, wědomnosć zajśpiś z tymi pśikładami w tekstu? Jeje dla wěmy, až škódne emisije hyšći su pśewusoke a licby teke dalej rostu. Technika njejo gójadło za wšo a dychaś njamóžomy hynacej, to jo jasne. Ale wědomnostny póstup jo źěl rozwežanja. Lěpše rolnikarstwo jo tak wažny ako mjenjej konsuma měsa a teke moderne metody kubłanja, kótarymž młoge groni „genetiske manipulacije“.
Licby za ekologiske kosty rusojskeje wójny w Ukrainje som namakał. Studije iniciatiwy „Initiative for Greenhouse Gas Accounting of War“ (IGGAW) pśidu jano za prědne tśi wójnske lěta na něźi 230-240 milionow tonow CO2‑ekwiwalentow, kótarež su se direktnje abo indirektnje pśez wójnu pśidatnje pušćili. Tak wjele ako ceła Italska lětna producěrujo.
To se wě zapšawym zewšym njamóžomy sebje dowóliś. Ale wójnu njamóžoš skóńcyś z politisikm komuźenim a njerozsuźnosćim. Lěbda něco pokazujo jasnjej, kak wjelgin emisije a znicenje wobswěta su politiske rozsudy. Za mójim zdaśim, to njejo pšašanje politiskego systema, ale zagronitosći. A lěc comy wliw góspodarskich zajmow na politiske rozsudy akceptěrowaś.
Politika musy se pógibowaś. Žedna strona njamóžo se nuznosćam pśichoda wuwinuś: katastrofalne wjedrowe tšojenja, wójny wódy dla a mrětwy. Buźomy dejaś se na to pśigótowaś.
Ale teke prědne dobre pokazmy dajo: Slěźarje na COP30 w Brazilskeje su studije pśedstajili, až emisije hyšći w něntejšnem lětźašetku na wjeršku dojśpijo. Pózne, se wě, ale njejo to teke rědna wěc?